Wanneer u als zelfstandige actief bent, bestaat er geen strikt onderscheid tussen uw beroepsvermogen en uw privévermogen. Dit betekent dat schuldeisers zich in bepaalde situaties ook kunnen richten tot uw persoonlijke bezittingen, waaronder uw gezinswoning. Denk hierbij aan gevallen van financiële moeilijkheden, schadeclaims of een faillissement. Gelukkig bestaat er een wettelijke mogelijkheid om uw gezinswoning beter te beschermen: de verklaring van onbeslagbaarheid.
Wat is een verklaring van onbeslagbaarheid?
Door middel van een verklaring van onbeslagbaarheid kan een zelfstandige zijn of haar hoofdverblijfplaats beschermen tegen professionele schuldeisers. Deze verklaring wordt afgelegd bij de notaris, die de akte vervolgens laat registreren bij het Kantoor Rechtszekerheid. Vanaf dat moment is de bescherming tegenstelbaar aan derden.
Belangrijk om te weten is dat deze bescherming enkel geldt voor schulden die ontstaan na de neerlegging van de verklaring. Schulden die dateren van vóór deze verklaring blijven dus volledig uitvoerbaar op het privévermogen.
Welke schulden vallen onder de bescherming?
De regeling (bescherming) viseert uitsluitend zuivere beroepsschulden. Schulden van gemengde aard vallen buiten het toepassingsgebied van de verklaring van onbeslagbaarheid.
Uit recente rechtspraak blijkt dat fiscale schulden in de personenbelasting per definitie als schulden van gemengde aard worden beschouwd. Hierdoor zijn zij uitgesloten van de bescherming. Anders gezegd, de verklaring biedt geen bescherming als er beslag op de woning wordt gelegd wegens een openstaande schuld inzake personenbelasting.
Daarentegen vormen btw-schulden een typisch voorbeeld van zuivere beroepsschulden, waardoor zij wél onder de regeling kunnen vallen.
Wie kan hiervan gebruik maken?
Het begrip ‘zelfstandige’ is hier een ruim begrip dat slaat op alle natuurlijke personen en vrije beroepers die een beroepsactiviteit uitoefenen, zonder verbonden te zijn door een arbeidsovereenkomst of een statuut.
In eerste instantie gaat het om ondernemers die geen vennootschap oprichten voor de uitoefening van hun zelfstandige activiteit en werken via eenmanszaken.
Ook ondernemers die wel een vennootschap oprichten, maar waarbij niet kan worden genoten van de beperkte aansprakelijkheid (denk bijvoorbeeld aan de vennootschap onder firma en de commanditaire vennootschap), kunnen zo een verklaring leggen.
Ten slotte komen zelfstandigen in bijberoep of zelfstandigen die na hun pensioen nog actief zijn eveneens in aanmerking.
Welke woning komt in aanmerking?
Enkel de gezinswoning, zijnde de hoofdverblijfplaats, kan beschermd worden. Dit is de plaats waar u effectief woont en waar uw gezin en voornaamste belangen zich bevinden.
De bescherming geldt ook indien u niet de volle eigenaar bent, bijvoorbeeld wanneer u mede-eigenaar of vruchtgebruiker bent. In geval van huur (louter gebruiksrecht) kan er echter geen beroep gedaan worden op deze regeling.
Wat bij gemengd gebruik?
Indien u uw woning deels professioneel gebruikt, wordt er een onderscheid gemaakt:
- Bij minder dan 30% beroepsmatig gebruik kan de volledige woning beschermd worden
- Bij 30% of meer kan enkel het privédeel worden beschermd
Wat bij verkoop en aankoop van een nieuwe woning?
Wanneer u uw woning verkoopt en een nieuwe gezinswoning aankoopt, kan de bescherming behouden blijven, mits aan drie voorwaarden voldaan is:
- De verkoopopbrengst wordt tijdelijk bewaard bij de notaris
- De nieuwe woning wordt aangekocht binnen één jaar
- In de aankoopakte wordt expliciet vermeld dat het om een wederbelegging gaat
Kan u afstand doen van deze bescherming?
Ja, dit is mogelijk. In de praktijk gebeurt dit vaak wanneer een bank bijkomende zekerheden vraagt bij een kredietaanvraag. Let wel: een afstand is algemeen en geldt voor alle professionele schulden.
Wat bij overlijden?
De bescherming is persoonlijk en vervalt bij het overlijden van de zelfstandige. Erfgenamen kunnen hier dus geen beroep meer op doen voor de toekomst.
DISCLAIMER: Dit artikel werd gepubliceerd/voor het laatst gewijzigd op 26/05/2026 en werd opgesteld conform de op dat moment geldende wetgeving, rechtspraak, rechtsleer en interpretaties. Sinds voormelde datum kunnen er zich wijzigingen voordoen waardoor dit artikel verouderde informatie kan bevatten.
